باب (۱): این قول پیامبر  که اسلام بر پنج چیز بنا شده است

۸ ـ عَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ : «بُنِیَ الإِسْلامُ

عَلَى خَمْسٍ: شَهَادَةِ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَإِقَامِ الصَّلاةِ، وَإِیتَاءِ الزَّکَاةِ، وَالْحَجِّ، وَصَوْمِ رَمَضَانَ». (بخارى:۸)

ترجمه: از  ابن عمر رضی الله عنهما روایت است که رسول الله  فرمود: «اسلام بر پنج چیز بنا شده است: نخست، گواهی دادن براینکه خداوند، یکی است و جز او، معبود برحقی وجود ندارد و محمد  رسول خداست. دوم: اقامة نماز، سوم: دادن زکات، چهارم: ادای حج، پنجم: روزه گرفتن ماه مبارک رمضان».

باب (۲): شاخه های ایمان

۹ ـ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ  عَنِ النَّبِیِّ  قَالَ: «الإِیمَانُ بِضْعٌ وَسِتُّونَ شُعْبَةً وَالْحَیَاءُ

 شُعْبَةٌ مِنَ الإِیمَانِ». (بخارى:۹)

ترجمه: از ابو هریره  روایت است که نبی‏ اکرم  فرمودند: «ایمان شصت و اندی شعبه دارد و حیاء یکی از آن شعبه‏ها است».

باب (۳): مسلمان و مهاجر

۱۰ ـ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمَا عَنِ النَّبِیِّ  قَالَ: «الْمُسْلِمُ

مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَیَدِهِ، وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ

عَنْهُ». (بخارى:۱۰)

ترجمه: از عبدالله بن عمر رضی الله عنهما روایت است که نبی اکرم  فرمود: «مسلمان کسی است که سایر مسلمانان از دست و زبان او در امان باشند. و مهاجر (واقعی)  کسی است که از آنچه خدا منع کرده است، هجرت نماید». (یعنی آنها را ترک کند).

باب (۴): بهترین اسلام

۱۱ ـ عَنْ أَبِی مُوسَى  قَالَ: قَالُوا: یَا رَسُولَ اللَّهِ أَیُّ الإِسْلامِ أَفْضَلُ؟

 قَالَ: «مَنْ سَلِمَ الْمُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَیَدِهِ». (بخارى:۱۱)

ترجمه: ابو موسی  می گوید: (صحابه) پرسیدند: ای رسول خدا! اسلام چه کسی (نزدخدا) بهتر است؟ فرمود: «اسلام کسی که مسلمانان از دست و زبان او در امان باشند».

باب (۵): طعام دادن از اسلام است

۱۲ ـ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّ رَجُلاً سَأَلَ النَّبِیَّ : أَیُّ

 الإِسْلامِ خَیْرٌ؟ قَالَ: «تُطْعِمُ الطَّعَامَ، وَتَقْرَأُ السَّلامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ

تَعْرِفْ». (بخارى:۱۲)

ترجمه: از عبدالله بن عمر رضی الله عنهما روایت است که: شخصی از نبی اکرم   پرسید: اسلام چه کسی بهتر است؟ رسول خدا  فرمود: «اسلام کسی که به آشنا و بیگانه سلام گوید و طعام دهد».

باب (۶): جزو ایمان است که آنچه برای خود

می پسندی، برای برادرت نیز بپسند

۱۳ ـ عَنْ أَنَسٍ  عَنِ النَّبِیِّ  قَالَ: «لا یُؤْمِنُ أَحَدُکُمْ حَتَّى یُحِبَّ لأَخِیهِ مَا

 یُحِبُّ لِنَفْسِهِ». (بخارى:۱۳)

ترجمه: از انس  روایت است که نبی ‏اکرم فرمود: «مؤمن کسی است که آنچه برای خود می پسندد، برای برادر (مسلمان) خود نیز بپسندد».

باب (۷): محبت و دوستی با پیامبر از ایمان است

۱۴ ـ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ  أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ  قَالَ: «فَوَالَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ لا یُؤْمِنُ

 أَحَدُکُمْ حَتَّى أَکُونَ أَحَبَّ إِلَیْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ». (بخارى:۱۴)

ترجمه: از ابو هریره  روایت است که رسول الله  فرمود:«سوگند به ذاتی که جانم در دست اوست، کسی از شما نمی تواند مؤمن  باشد، تا زمانی که من (پیامبر ) نزد او از پدر و فرزندش محبوب تر نباشم».

۱۵ ـ عَنْ أَنَسٍ  قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ : «لا یُؤْمِنُ أَحَدُکُمْ حَتَّى أَکُونَ أَحَبَّ

 إِلَیْهِ مِنْ وَالِدِهِ وَوَلَدِهِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِینَ». (بخارى:۱۵)

ترجمه: از انس  روایت است که رسول اکرم   فرمود: «کسی از شما، نمی تواند مومن ( واقعی) باشد، تا اینکه من (پیامبر) نزد او از پدر، فرزند و همة  مردم، محبوب تر نباشم».

باب (۸): لذت ایمان

۱۶ ـ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِکٍ  عَنِ النَّبِیِّ  قَالَ: «ثَلاثٌ مَنْ کُنَّ فِیهِ وَجَدَ

 حَلاوَةَ الإِیمَانِ: أَنْ یَکُونَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَبَّ إِلَیْهِ مِمَّا سِوَاهُمَا، وَأَنْ یُحِبَّ

 الْمَرْءَ لا یُحِبُّهُ إِلا لِلَّهِ، وَأَنْ یَکْرَهَ أَنْ یَعُودَ فِی الْکُفْرِ کَمَا یَکْرَهُ أَنْ یُقْذَفَ

 فِی النَّارِ». (بخارى:۱۶).

ترجمه: از انس  روایت است که نبی اکرم  فرمود: «کسی که این سه خصلت را داشته باشد، شیرینی ایمان را می چشد. یکی اینکه: الله و رسولش را از همه بیشتر دوست داشته باشد. دوم اینکه: محبتش با هر کس، بخاطر خوشنودی الله باشد. سوم اینکه: برگشتن به سوی کفر، برایش مانند رفتن در آتش، ناگوار باشد».

باب (۹): دوست داشتن اَنصار، نشانة ایمان است

۱۷ ـ عَنْ أَنَسٍ  عَنِ النَّبِیِّ  قَالَ: «آیَةُ الإِیمَانِ حُبُّ الأَنْصَارِ، وَآیَةُ النِّفَاقِ

 بُغْضُ الأَنْصَارِ». (بخارى:۱۷)

ترجمه: از انس  روایت است که نبی اکرم  فرمود: «نشانة ایمان ، دوستی با انصار و نشانة نفاق، دشمنی با انصار است».

۱۸ ـ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ  أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ  قَالَ وَحَوْلَهُ عِصَابَةٌ مِنْ

 أَصْحَابِهِ: «بَایِعُونِی عَلَى أَنْ لا تُشْرِکُوا بِاللَّهِ شَیْئًا، وَلا تَسْرِقُوا، وَلا تَزْنُوا،

 وَلا تَقْتُلُوا أَوْلادَکُمْ، وَلا تَأْتُوا بِبُهْتَانٍ تَفْتَرُونَهُ بَیْنَ أَیْدِیکُمْ وَأَرْجُلِکُمْ، وَلا

تَعْصُوا فِی مَعْرُوفٍ، فَمَنْ وَفَّى مِنْکُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ، وَمَنْ أَصَابَ مِنْ

ذَلِکَ شَیْئًا فَعُوقِبَ فِی الدُّنْیَا فَهُوَ کَفَّارَةٌ لَهُ، وَمَنْ أَصَابَ مِنْ ذَلِکَ شَیْئًا ثُمَّ

سَتَرَهُ اللَّهُ فَهُوَ إِلَى اللَّهِ إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ وَإِنْ شَاءَ عَاقَبَهُ». فَبَایَعْنَاهُ عَلَى

ذَلِک. (بخارى:۱۸)

ترجمه: از عباده بن صامت  روایت است که رسول الله  در جمعی از یارانش فرمود: «با من بیعت کنید بر اینکه غیر از الله کسی دیگر را عبادت نکنید. و در عبادت، کسی را با او شریک نگردانید. دزدی نکنید، زنا نکنید، فرزندان تان را نکشید، به کسی تهمت و بهتان نزنید، و در کارهای خیر از الله و رسول او نافرمانی نکنید. هرکس از شما به این وعده ها وفا کند، خداوند پاداش اعمالش را  خواهد داد. و هر کس، مرتکب عملی از اعمال فوق بشود و در دنیا مجازات گردد، این مجازات، باعث کفارة گناهانش خواهد شد. و اگر مرتکب اعمال بد، در دنیا مجازات نشود و خداوند گناهانش را پنهان کند، پس او موکول به الله است، یعنی اگر خدا بخواهد او را می بخشد و اگر نخواهد مجازات می کند». عباده  می گوید: همة ما بر امور فوق با رسول الله   بیعت کردیم.

        باب (۱۰): فرار از فتنه، جزو دین است

۱۹ ـ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ  أَنَّهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ : «یُوشِکُ أَنْ

یَکُونَ خَیْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ یَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ یَفِرُّ بِدِینِهِ

 مِنَ الْفِتَنِ». (بخارى:۱۹)

ترجمه: از ابوسعید خدری  روایت است که رسول الله  فرمود: «در آیندة نزدیک، زمانی فرا می رسد که بهترین مال و دارایی مسلمان، گوسفندانش هستند که وی به دنبال آنها به مناطق نزول باران و قلة کوهها می رود تا دینش را از خطر فتنه ها، محفوظ نگه دارد».

باب (۱۱): عبادت در حد توان

۲۰ ـ عَنْ عَائِشَةَ رَضِیَ اللهُ عَنْهَا قَالَتْ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ  إِذَا أَمَرَهُمْ،

 أَمَرَهُمْ مِنَ الأَعْمَالِ بِمَا یُطِیقُونَ، قَالُوا: إِنَّا لَسْنَا کَهَیْئَتِکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ،

 إِنَّ اللَّهَ قَدْ غَفَرَ لَکَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِکَ وَمَا تَأَخَّرَ، فَیَغْضَبُ حَتَّى یُعْرَفَ

الْغَضَبُ فِی وَجْهِهِ، ثُمَّ یَقُولُ: «إِنَّ أَتْقَاکُمْ وَأَعْلَمَکُمْ بِاللَّهِ أَنَا». (بخارى:۲۰)

ترجمه: عایشه رضی الله عنها روایت می کند که: هرگاه، رسول الله
 مردم را دستور می داد، آنها را به انجام کاری دستور می داد که توان آن را داشته باشند. صحابه  عرض کردند: ای پیامبر خدا! مطمئناً خداوند گناهان اول و آخر شما را  بخشیده ‏است، پس هرگز ما نمی‏توانیم با شما  برابر باشیم. عایشه رضی الله عنها میگوید: رسول الله  از شنیدن این سخن، بسیار ناراحت می شد و آثار خشم بر چهرة مبارکش آشکار می گشت. سپس می فرمود: «من از همة شما خدا را بهتر می شناسم و از او بیشتر می ترسم». (یعنی در دینداری از من سبقت نگیرید. زیرا دین، اطاعت از دستورات  من (رسول الله) است).

باب (۱۲): برتری میان اهل ایمان در اعمال است

۲۱ ـ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ  عَنِ النَّبِیِّ  قَالَ: «یَدْخُلُ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ،

 وَأَهْلُ النَّارِ النَّارَ، ثُمَّ یَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى: أَخْرِجُوا مِنَ النَّارِ مَنْ کَانَ فِی قَلْبِهِ

 مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِیمَانٍ، فَیُخْرَجُونَ مِنْهَا قَدِ اسْوَدُّوا فَیُلْقَوْنَ فِی نَهَرِ

الْحَیَا أَوِ الْحَیَاةِ» شَکَّ مَالِکٌ «فَیَنْبُتُونَ کَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِی جَانِبِ السَّیْلِ

، أَلَمْ تَرَ أَنَّهَا تَخْرُجُ صَفْرَاءَ مُلْتَوِیَةً». (بخارى:۲۲)

ترجمه: از ابوسعید خدری  روایت است که نبی اکرم  فرمود: «بعد از اینکه اهل بهشت، به بهشت و اهل دوزخ به دوزخ برده می شوند، خداوند می فرماید: کسانی را که به اندازة یک دانة ارزن، ایمان دارند، از دوزخ بیرون بیاورید. آنان از دوزخ بیرون آورده خواهند شد در حالی که سوخته و سیاه گشته‏اند، و بعد در جوی حیات و زندگی انداخته می شوند. آنگاه، سرسبز و شاداب خواهند شد. درست همانگونه که دانه ای در خاک رسوبی سیلاب انداخته شود. یعنی سرعت رشد و نمو آن انسانهای سوخته، مانند سرعت جوانه‏ای است که در خاک‏های رسوبی سیل، سبز شده باشد. آیا ندیده اید که آن دانه و جوانه، نخست، زرد و بعد، سبز و شاداب می شود».

۲۲ ـ وَعَنهُ  قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ : «بَیْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَیْتُ النَّاسَ یُعْرَضُونَ

 عَلَیَّ وَعَلَیْهِمْ قُمُصٌ، مِنْهَا مَا یَبْلُغُ الثُّدِیَّ، وَمِنْهَا مَا دُونَ ذَلِکَ، وَعُرِضَ عَلَیَّ

 عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَلَیْهِ قَمِیصٌ یَجُرُّهُ». قَالُوا: فَمَا أَوَّلْتَ ذَلِکَ یَا  

   رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: «الدِّینَ». (بخارى:۲۳)

ترجمه: از ابوسعید خدری  روایت است که رسول الله  فرمود: «در عالم خواب، مردم در حالی که پیراهن به تن داشتند به من نشان داده شدند. پیراهن بعضی‏ها تا سینة آنان بود و پیراهن بر خی دیگر، کوتاه تر از آن، و پیراهن عمر بن خطاب چنان بلند بود که روی زمین کشیده می شد». صحابه پرسیدند: یا رسول الله! تعبیر این خواب چیست؟ فرمود: «دینداری». (یعنی بلندی و کوتاهی پیراهن، نشانة کمال و نقص دین آنان است).

باب (۱۳): حیاء بخشی از ایمان است

۲۳ ـ عَنِ ابنِ عُمَرَ رَضِیَ اللهُ عَنْهُمَا: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ  مَرَّ عَلَى رَجُلٍ مِنَ

 الأَنْصَارِ، وَهُوَ یَعِظُ أَخَاهُ فِی الْحَیَاءِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ : «دَعْهُ فَإِنَّ الْحَیَاءَ

 مِنَ الإِیمَانِ». (بخارى:۲۴)

ترجمه: ابن عمر رضی الله عنهما می‏گوید: روزی، رسول الله  از کنار یک مرد انصاری می گذشت که برادرش را در مورد شرم و حیاء نصیحت می کرد (و می گفت که شرم و حیاات را کمتر کن).آنحضرت  فرمود: «دربارة کم کردن شرم و حیا او را پند مده، زیرا حیاء بخشی از ایمان است».

(منظور از واژة حیاء که در حدیث مذکور، بخشی از ایمان قرار داده شده است، همان عامل کم رویی دربارة انجام و ارتکاب گناه می‏باشد). مترجم

باب (۱۴): اگر توبه کردند، نماز خواندند، وزکات دادند،

کاری با آنها نداشته

۲۴ ـ وعَنْهُ رَضِیَ اللهُ عَنْهُمَا: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ  قَالَ: «أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ

 النَّاسَ حَتَّى یَشْهَدُوا أَنْ لا إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَیُقِیمُوا

الصَّلاةَ، وَیُوُتُوا الزَّکَاةَ، فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِکَ عَصَمُوا مِنِّی دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ إِلا

 بِحَقِّ الإِسْلامِ، وَحِسَابُهُمْ عَلَى اللَّهِ». (بخارى:۲۵)

ترجمه: همچنین از ابن عمر رضی الله عنهما روایت است که رسول الله  فرمود: «از جانب خدا به من امر شده است تا زمانی که مردم به یگانگی الله و به حقانیت رسالت محمد  شهادت ندهند و نماز را اقامه نکنند و زکات ندهند، با آنان جهاد کنم. ولی هنگامی که این کارها را انجام دادند، مال و جان شان در برابر هرگونه تعرضی محفوظ خواهد ماند مگر در حقی که اسلام تعیین کرده است. و سرانجام کار آنان (در جهان آخرت) با خداست».

باب (۱۵): کسی که می گوید: ایمان یعنی عمل کردن

۲۵ ـ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ  سُئِلَ: أَیُّ الْعَمَلِ أَفْضَلُ؟ فَقَالَ:

«إِیمَانٌ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ». قِیلَ: ثُمَّ مَاذَا؟ قَالَ: «الْجِهَادُ فِی سَبِیلِ اللَّهِ». قِیلَ

: ثُمَّ مَاذَا؟ قَالَ: «حَجٌّ مَبْرُورٌ». (بخارى:۲۶)

ترجمه: از ابو هریره  روایت است که می گوید: از رسول الله  سؤال شد: کدام عمل، بهتر است؟ فرمود: ایمان به خدا و رسولش. پرسیدند: سپس چه کاری؟ فرمود: «جهاد در راه الله». سؤال شد: بعد از آن، چه کاری؟ فرمود: «حج مقبول». 

باب (۱۶): هرگاه که اسلام، واقعی نباشد

۲۶ ـ عن سَعْدِ بْنِ أَبِی وَقَّاصٍ : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ  أَعْطَى رَهْطًا وَسَعْدٌ

جَالِسٌ، فَتَرَکَ رَسُولُ اللَّهِ  رَجُلاً هُوَ أَعْجَبُهُمْ إِلَیَّ، فَقُلْتُ: یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا

لَکَ عَنْ فُلانٍ؟ فَوَاللَّهِ إِنِّی لأَرَاهُ مُؤمِنًا، فَقَالَ: «أَوْ مُسْلِمًا؟» فَسَکَتُّ قَلِیلاً ثُمَّ

غَلَبَنِی مَا أَعْلَمُ مِنْهُ، فَعُدْتُ لِمَقَالَتِی فَقُلْتُ: مَا لَکَ عَنْ فُلانٍ؟ فَوَاللَّهِ إِنِّی

 لأَرَاهُ مُؤمِنًا، فَقَالَ: «أَوْ مُسْلِمًا؟» ثُمَّ غَلَبَنِی مَا أَعْلَمُ مِنْهُ فَعُدْتُ لِمَقَالَتِی

وَعَادَ

 رَسُولُ اللَّهِ  ثُمَّ قَالَ: «یَا سَعْدُ إِنِّی لأُعْطِی الرَّجُلَ، وَغَیْرُهُ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْهُ،

خَشْیَةَ أَنْ یَکُبَّهُ اللَّهُ فِی النَّارِ». (بخارى:۲۷)

ترجمه: سعد بن ابی وقاص  می گوید: رسول الله  اموالی را میان گروهی از مسلمانان توزیع کرد در حالی که من آنجا نشسته بودم. آنحضرت  به یکی از حاضرین، که به نظر من، بهترین شخص، در میان آنان بود، چیزی نداد. عرض کردم: ای رسول خدا ! چرا فلانی را محروم کردی؟ به خدا سوگند، به نظر من، او فردی مؤمن است. رسول الله  فرمود: «مؤمن است یا مسلمان»؟ اندکی سکوت نمودم. سپس بخاطر شناختی که از او داشتم، کنترلم را از دست دادم و دوباره همان سؤال را تکرار نمودم وگفتم: یا رسول الله! چرا فلانی را محروم کردی؟ من او را مؤمن می دانم. رسول الله  فرمود: «مؤمن یا مسلمان»؟ باز هم اندکی سکوت نمودم. سپس، بخاطر شناختی که از او داشتم، کنترلم را از دست دادم و دوباره همان سؤال را تکرار نمودم و رسول خدا  همان سخنش را تکرار نمود. آنگاه، فرمود: «ای سعد! من به کسانی مال عطا می نمایم که می ترسم از اسلام برگردند و بخاطر انصراف از اسلام، خداوند آنان را با صورت، دوزخ اندازد، و حال آنکه می دانم کسانی بهتر و محبوب‏تر از آنان، وجود دارند».

(حدیث مذکور دو مطلب بسیار مهم به ما می آموزد: یکی اینکه هیچ عمل رسول الله  خالی از حکمت و مصلحت نبود هر چند که ما نتوانیم به راز آن پی ببریم. دوم اینکه ایمان، یک چیز قلبی و پنهانی است. دربارة اینکه فلانی، مسلمان است می توان قضاوت نمود. اما دربارة اینکه مؤمن است، صد در صد قضاوت نمودن، بسیارمشکل است^([۱][۱]).

باب (۱۷): ناسپاسی از شوهران، و اینکه ناسپاسی، درجاتی دارد

۲۷ ـ  عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِیَ اللهُ عَنْهُمَا قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ : «أُرِیتُ النَّارَ فَإِذَا

 أَکْثَرُ أَهْلِهَا النِّسَاءُ یَکْفُرْنَ». قِیلَ: أَیَکْفُرْنَ بِاللَّهِ؟ قَالَ: «یَکْفُرْنَ الْعَشِیرَ،

وَیَکْفُرْنَ الإِحْسَانَ، لَوْ أَحْسَنْتَ إِلَى إِحْدَاهُنَّ الدَّهْرَ ثُمَّ رَأَتْ مِنْکَ شَیْئًا،

 قَالَتْ: مَا رَأَیْتُ مِنْکَ خَیْرًا قَطُّ». (بخارى:۲۹)

ترجمه: از عبد الله ابن عباس رضی الله عنهما روایت است که نبی ‏اکرم  فرمود: «دوزخ به من نشان داده شد، دیدم که بیشتر اهل دوزخ، زنان هستند. زیرا ناسپاسی می کنند». سؤال شد: آیا از خدا ناسپاسی می کنند؟ رسول الله  فرمود: «خیر. از شوهرانشان ناسپاسی میکنند». (یعنی خدمت و محبت شوهران خود را نادیده می گیرند). اگر تمام عمر به همسرت خدمت کنی، ولی یک بار از شما، چیزی (خلاف میلش) مشاهده کند، می گوید: من هرگز از تو خیری ندیده ام».

باب (۱۸):گناهان، از امور جاهلیت اند و بجز شرک، هیچ گناهی، کفر نیست

۲۸ ـ عَنْ أَبِیْ ذَرٍّ  قَالَ: إِنِّی سَابَبْتُ رَجُلاً فَعَیَّرْتُهُ بِأُمِّهِ، فَقَالَ لِیَ النَّبِیُّ :

 «یَا أَبَا ذَرٍّ، أَعَیَّرْتَهُ بِأُمِّهِ؟ إِنَّکَ امْرُؤٌ فِیکَ جَاهِلِیَّةٌ، إِخْوَانُکُمْ خَوَلُکُمْ،

جَعَلَهُمُ اللَّهُ تَحْتَ أَیْدِیکُمْ، فَمَنْ کَانَ أَخُوهُ تَحْتَ یَدِهِ، فَلْیُطْعِمْهُ مِمَّا

یَأْکُلُ، وَلْیُلْبِسْهُ مِمَّا یَلْبَسُ، وَلا تُکَلِّفُوهُمْ مَا یَغْلِبُهُمْ، فَإِنْ کَلَّفْتُمُوهُمْ

فَأَعِینُوهُمْ».(بخارى:۳۰)

ترجمه: ابوذر غفاری  می گوید: روزی با غلامم درگیر شدم و او را (بخاطر اینکه مادرش کنیزی بود)، تحقیر نمودم. رسول الله  فرمود: «ای ابوذر! این غلام را بخاطر مادرش تحقیر نمودی؟! معلوم است که هنوز عادات جاهلیت در شما وجود دارد. غلامان و زیردستان شما، برادران شما هستند. خداوند آنان را در اختیار شما قرار داده است. هر کسی که غلام یا خدمتگذاری دارد، باید از همان غذا و لباسی که خودش استفاده می‏کند به او نیز بدهد و علاوه بر این، به آنان دستور ندهید کاری را که از توانشان خارج است، انجام دهند. و اگر چنین دستوری صادر کردید، با آنان همکاری کنید».

باب (۱۹): اگر دو گروه از مسلمانان با هم نزاع کردند، میان آنها میانجیگری کنید

۲۹ ـ عن أَبِیْ بَکْرَةَ قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ  یَقُولُ: «إِذَا الْتَقَى

الْمُسْلِمَانِ بِسَیْفَیْهِمَا فَالْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِی النَّارِ» فَقُلْتُ: یَا رَسُولَ اللَّهِ،

هَذَا الْقَاتِلُ، فَمَا بَالُ الْمَقْتُولِ؟ قَالَ: «إِنَّهُ کَانَ حَرِیصًا عَلَى قَتْلِ صَاحِبِهِ». (بخارى:۳۱)

ترجمه: ابو بکره  می گوید: شنیدم که رسول الله  فرمود: «هرگاه، دو فرد مسلمان (بقصد کشتن یکدیگر) با شمشیر، در برابر هم قرار گیرند، قاتل و مقتول هر دو به دوزخ خواهند رفت». گفتم: یا رسول الله! دلیل دوزخی بودن قاتل، معلوم است. اما مقتول چرا به دوزخ خواهد رفت؟ فرمود: «بدلیل اینکه او نیز آروزی کشتن برادر مسلمانش را در سر می پرورانْد».

باب (۲۰): مراتب ظلم وستم

۳۰ ـ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ  قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ: ]الَّذِینَ آمَنُوا وَلَمْ یَلْبِسُوا

إِیمَانَهُمْ بِظُلْمٍ[، قَالَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ : أَیُّنَا لَمْ یَظْلِمْ؟ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ

وَجَلَّ: ]إِنَّ الشِّرْکَ لَظُلْمٌ عَظِیمٌ[. (بخارى:۳۲)

ترجمه: عبد الله بن مسعود  می گوید: هنگامی که آیة: ]الَّذِینَ آمَنُوا وَلَمْ یَلْبِسُوا إِیمَانَهُمْ بِظُلْمٍ[ یعنی کسانی که ایمان آوردند و ایمان شان را با ستم، آلوده نکردند، نازل شد، یاران رسول الله  (پریشان شده،) گفتند: چه کسی از ما ظلم نکرده است؟ آنگاه خداوند این آیه: ]إِنَّ الشِّرْکَ لَظُلْمٌ عَظِیمٌ[ را نازل فرمود. یعنی(همانا شرک، ظلم بزرگی است).

باب (۲۱): نشانه‏های منافق

۳۱ ـ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ عَنِ النَّبِیِّ  قَالَ: «آیَةُ الْمُنَافِقِ ثَلاثٌ: إِذَا حَدَّثَ

کَذَبَ، وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ، وَإِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ». (بخارى:۳۳)

ترجمه: از ابوهریره  روایت است که نبی اکرم  فرمود: «نشانة منافق، سه چیز است: اول اینکه در صحبت های خود، دروغ می گوید. دوم اینکه خلاف وعده، عمل می کند. سوم اینکه در امانت، خیانت می کند».

۳۲ ـ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو رَضِیَ الله عَنْهُمَا أَنَّ النَّبِیَّ  قَالَ: «أَرْبَعٌ مَنْ

کُنَّ فِیهِ کَانَ مُنَافِقًا خَالِصًا، وَمَنْ کَانَتْ فِیهِ خَصْلَةٌ مِنْهُنَّ کَانَتْ فِیهِ

خَصْلَةٌ مِنَ النِّفَاقِ حَتَّى یَدَعَهَا: إِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ، وَإِذَا حَدَّثَ کَذَبَ، وَإِذَا عَاهَدَ غَدَرَ، وَإِذَا خَاصَمَ فَجَرَ». (بخارى:۳۴)

ترجمه: از عبد الله بن عمرو رضی الله عنهما روایت است که نبی اکرم  فرمود: «هر کس که این چهار خصلت در او دیده شود، منافق خالص است. و هر کس، در او یکی از آنها دیده شود، یک خصلت از  نفاق دارد مگر زمانی که آن را ترک کند. آن چهار خصلت عبارتند از:  ۱ـ هرگاه، امانتی به او سپرده شود، خیانت می کند.  ۲ـ  هنگام صحبت کردن، دروغ می گوید.  ۳ـ اگر عهد وپیمانی ببندد، پیمانش را می شکند. ۴ ـ هنگام دعوا، دشنام میدهد و ناسزا میگوید».

باب (۲۲): شب بیداری در شب قدر از ایمان است

۳۳ ـ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ  قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ : «مَنْ یَقُمْ لَیْلَةَ الْقَدْرِ إِیمَانًا

وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ». (بخارى:۳۵)

ترجمه: از ابو هریره  روایت است که رسول الله  فرمود: «هر کس، شب قدر را بقصد ثواب، زنده نگاه دارد، (یعنی آن شب را در عبادت و بندگی بسر برد)، همة گناهان گذشته اش، مورد عفو قرار خواهند گرفت».

باب (۲۳): جهاد از ایمان است

۳۴ ـ وَعَنْهُ  عَنِ النَّبِیِّ  قَالَ: «انْتَدَبَ اللَّهُ لِمَنْ خَرَجَ فِی سَبِیلِهِ لا یُخْرِجُهُ

 إِلاَّ إِیمَانٌ بِی وَتَصْدِیقٌ بِرُسُلِی أَنْ أُرْجِعَهُ بِمَا نَالَ مِنْ أَجْرٍ أَوْ غَنِیمَةٍ، أَوْ

أُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ. وَلَوْلا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِی مَا قَعَدْتُ خَلْفَ سَرِیَّةٍ، وَلَوَدِدْتُ

 أَنِّی أُقْتَلُ فِی سَبِیلِ اللَّهِ، ثُمَّ أُحْیَا، ثُمَّ أُقْتَلُ، ثُمَّ أُحْیَا، ثُمَّ أُقْتَلُ». (بخارى:۳۶)

ترجمه: همچنین از ابوهریره  روایت است که نبی اکرم  فرمود: «هر کس که برای خشنودی خدا، بقصد جهاد از خانه خارج شود و تنها انگیزه اش ایمان به خدا و تصدیق پیامبرانش باشد، خداوند وعده فرموده است که او را (در صورت زنده ماندن) با پاداش غنیمت، به خانه برگرداند. و (در صورت شهید شدن)، او را وارد بهشت گرداند». علاوه بر این، رسول اکرم  فرمود:« اگر برای امتم مشکل نمی شد، هیچگاه از رفتن به جهاد باز نمی ایستادم زیرا من دوست دارم که بارها در راه خدا شهید شده و دوباره زنده شوم».

باب (۲۴): عبادت در ماه مبارک رمضان

۳۵ ـ وَعَنْهُ  أَیْضاً أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ  قَالَ: «مَنْ قَامَ رَمَضَانَ إِیمَانًا وَاحْتِسَابًا

 غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ». (بخارى:۳۷)

ترجمه: همچنین از ابوهریره  روایت است که رسول الله  فرمود: «هر کس، ماه مبارک رمضان را بقصد حصول ثواب، در عبادت بگذراند، تمام گناهان گذشته اش، مورد عفو قرار خواهند گرفت».

باب (۲۵): روزة رمضان بقصد حصول اجر و پاداش

۳۶ ـ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ  قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ : «مَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِیمَانًا

 وَاحْتِسَابًا غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ». (بخارى: ۳۸)

ترجمه: ابو هریره  روایت می کند که رسول الله  فرمود: «کسی که ماه رمضان را از روی ایمان و برای حصول اجر و پاداش، روزه بگیرد، گناهان گذشته اش، آمرزیده می شوند».

باب (۲۶): دین، آسان است

۳۷ ـ وعَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ  عَنِ النَّبِیِّ  قَالَ: «إِنَّ الدِّینَ یُسْرٌ، وَلَنْ یُشَادَّ الدِّینَ

 أَحَدٌ إِلا غَلَبَهُ، فَسَدِّدُوا، وَقَارِبُوا، وَأَبْشِرُوا، وَاسْتَعِینُوا بِالْغَدْوَةِ وَالرَّوْحَةِ

وَشَیْءٍ مِنَ الدُّلْجَةِ» (بخارى:۳۹)

ترجمه: از ابوهریره  روایت است که نبی اکرم  فرمود: «دین، آسان است. و اگر کسی آنرا برخود سخت بگیرد، سرانجام، خسته و مستأصل خواهد شد. بنابراین، راه راست و میانه را  در پیش گیرید، خوشحال باشید و از عبادت صبح و شام و پاسی از شب، کمک بگیرید».

باب(۲۷): نماز از ایمان است

۳۸ ـ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ  أَنَّ النَّبِیَّ  کَانَ أَوَّلَ مَا قَدِمَ الْمَدِینَةَ نَزَلَ عَلَى

 أَجْدَادِهِ- أَوْ قَالَ: أَخْوَالِهِ- مِنَ الأَنْصَارِ، وَأَنَّهُ صَلَّى قِبَلَ بَیْتِ الْمَقْدِسِ سِتَّةَ

 عَشَرَ شَهْرًا، أَوْ سَبْعَةَ عَشَرَ شَهْرًا، وَکَانَ یُعْجِبُهُ أَنْ تَکُونَ قِبْلَتُهُ قِبَلَ الْبَیْتِ،

 وَأَنَّهُ صَلَّى أَوَّلَ صَلاةٍ صَلاهَا صَلاةَ الْعَصْرِ، وَصَلَّى مَعَهُ قَوْمٌ، فَخَرَجَ رَجُلٌ مِمَّنْ

صَلَّى مَعَهُ فَمَرَّ عَلَى أَهْلِ مَسْجِدٍ وَهُمْ رَاکِعُونَ، فَقَالَ: أَشْهَدُ بِاللَّهِ لَقَدْ

صَلَّیْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ  قِبَلَ مَکَّةَ، فَدَارُوْا کَمَا هُمْ قِبَلَ الْبَیْتِ، وَکَانَتِ الْیَهُودُ قَدْ أَعْجَبَهُمْ إِذْ کَانَ یُصَلِّی قِبَلَ بَیْتِ الْمَقْدِسِ، وَأَهْلُ الْکِتَابِ، فَلَمَّا وَلَّى

 وَجْهَهُ قِبَلَ الْبَیْتِ أَنْکَرُوا ذَلِکَ. (بخارى:۴۰)

ترجمه: براء بن عازب  می گوید: اولین باری که نبی اکرم  (در سفر هجرت) به مدینه تشریف آورد، نزد خویشاوندان انصاری خود (بنی نجار) اجلالِ نزول فرمود. و پس  از ورود به مدینه، حدود شانزده الی هفده ماه، بسوی بیت ‏المقدس نماز می خواند. و در عین حال، دوست داشت که بطرف کعبه نماز بخواند. (دیری نگذشت که این آرزو، برآورده شد و قبله از بیت المقدس به کعبه تغییر یافت). نخستین نمازی که آنحضرت  (بسوی کعبه) برگزار نمود، نماز عصر بود که جمعی از صحابه نیز با ایشان نماز خواندند. سپس، یکی از کسانی که با رسول خدا  نماز خوانده بود، از مسجد بیرون رفت. و از کنار مسجدی گذشت که نماز گزاران آن مسجد، (بطرف بیت‏المقدس) نماز می خواندند. بلافاصله گفت: خدا را گواه می گیرم که (چند لحظه قبل) من با رسول الله  بسوی کعبه نماز خواندم. با شنیدن این سخن، مردم در حین نماز، رو به سوی کعبه نمودند. زمانی که رسول اکرم  به طرف بیت المقدس نماز می خواند، تمام اهل کتاب، خشنود بودند. اما هنگامی که قبله از بیت المقدس به بیت الله تغییر یافت، این امر را نپسندیدند.

باب (۲۸): اسلام واقعی

۳۹ ـ عَنْ أَبِیْ سَعِیدٍ الْخُدْرِیَّ  أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ  یَقُولُ: «إِذَا أَسْلَمَ

 الْعَبْدُ فَحَسُنَ إِسْلامُهُ یُکَفِّرُ اللَّهُ عَنْهُ کُلَّ سَیِّئَةٍ کَانَ زَلَفَهَا، وَکَانَ بَعْدَ

ذَلِکَ الْقِصَاصُ: الْحَسَنَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا إِلَى سَبْعِ مِائَةِ ضِعْفٍ، وَالسَّیِّئَةُ

بِمِثْلِهَا، إِلا أَنْ یَتَجَاوَزَ اللَّهُ عَنْهَا». (بخارى:۴۱)

ترجمه: ابوسعید خدری  میگوید: از رسول الله  شنیدم که فرمود: «هرگاه،    بنده ای مشرّف به اسلام شود و مسلمان خوبی گردد، خداوند گناهان گذشته اش را می بخشد و بعد، نوبت به پاداش می رسد. یعنی در ازای هر نیکی، ده الی هفت صد برابر، پاداش دریافت می کند. ولی برای کیفر عمل بد، تنها به اندازة همان یک عمل، مؤاخذه می شود. مگر اینکه خداوند از آن درگذرد». (آنرا ببخشد و مرتکب آن را مورد عفو قرار دهد).

باب (۲۹): بهترین عبادات نزد خداوند، با دوام ترین آنهاست

۴۰ ـ عَنْ عَائِشَةَ رَضِیَ الله عَنْهَا أَنَّ النَّبِیَّ  دَخَلَ عَلَیْهَا وَعِنْدَهَا امْرَأَةٌ،

قَالَ: «مَنْ هَذِهِ؟» قَالَتْ: فُلانَةُ تَذْکُرُ مِنْ صَلاتِهَا، قَالَ: «مَهْ عَلَیْکُمْ بِمَا

تُطِیقُونَ فَوَاللَّهِ لا یَمَلُّ اللَّهُ حَتَّى تَمَلُّوا، وَکَانَ أَحَبَّ الدِّینِ إِلَیْهِ مَادَامَ عَلَیْهِ

 صَاحِبُهُ».          (بخارى:۴۳)

ترجمه: ام المومنین ؛عایشه رضی الله عنها؛ می گوید: روزی، نبی اکرم  به خانة من آمد در حالی که زنی نزد من نشسته بود. رسول اکرم فرمود: « این زن کیست»؟ گفتم: فلانی است، و کثرت عبادات ایشان را برای رسول الله  بازگو کردم. آنحضرت  فرمود: «دست نگهدار. همان قدر از اعمال را که توانایی دارید، انجام دهید. زیرا خداوند از دادن پاداش اعمال خسته نمی شود، مگر اینکه شما از انجام طاعت و بندگی خسته شوید. و بهترین عمل نزد خدا، آن است که صاحبش بر انجام آن، مداومت کند».

باب (۳۰): کم و زیاد شدن ایمان

۴۱ ـ عَنْ أَنَسٍ ، عَنِ النَّبِیِّ  قَالَ: «یَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ: لا إِلَهَ إِلا

 اللَّهُ وَفِی قَلْبِهِ وَزْنُ شَعِیرَةٍ مِنْ خَیْرٍ، وَیَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ: لا إِلَهَ إِلا

 اللَّهُ وَفِی قَلْبِهِ وَزْنُ بُرَّةٍ مِنْ خَیْرٍ، وَیَخْرُجُ مِنَ النَّارِ مَنْ قَالَ: لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ

وَفِی قَلْبِهِ وَزْنُ ذَرَّةٍ مِنْ خَیْرٍ». (بخارى:۴۴)

ترجمه: از انس  روایت است که نبی اکرم  فرمود: «هرکس که لا اله الا الله بگوید و به اندازة یک دانة جو ایمان در دل او باشد، از دوزخ بیرون آورده می شود. و هر کس که لا اله الا الله را بر زبان آورد و به اندازة یک دانة گندم ایمان در دل او باشد، از دوزخ بیرون آورده می شود. و هر کس که لا اله الا الله بگوید و به اندازة یک دانة ذرت ایمان در دل او باشد، از دوزخ بیرون آورده می شود».

۴۲ ـ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ : أَنَّ رَجُلاً مِنَ الْیَهُودِ قَالَ لَهُ: یَا أَمِیرَ

 الْمُوُمِنِینَ، آیَةٌ فِی کِتَابِکُمْ تَقْرَءُونَهَا لَوْ عَلَیْنَا مَعْشَرَ الْیَهُودِ نَزَلَتْ لاتَّخَذْنَا

 ذَلِکَ الْیَوْمَ عِیدًا. قَالَ: أَیُّ آیَةٍ؟ قَالَ: ]الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ

عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الإِسْلامَ دِینًا[ قَالَ عُمَرُ: قَدْ عَرَفْنَا ذَلِکَ الْیَوْمَ

وَالْمَکَانَ الَّذِی نَزَلَتْ فِیهِ عَلَى النَّبِیِّ  وَهُوَ قَائِمٌ بِعَرَفَةَ یَوْمَ جُمُعَةٍ. (بخارى:۴۵)

ترجمه:  از عمر بن خطاب  روایت است که یک نفر یهودی، خطاب به ایشان، گفت: ای امیر المومنین! در کتاب شما (قرآن)، آیه ای هست که اگر بر ما یهودیان  نازل میشد، ما آن روز را عید قرار داده، جشن می گرفتیم. امیر المؤمنین فرمود: آن آیه کدام است؟  گفت:]الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الإِسْلامَ دِینًا[ یعنی امروز، دین شما را برای شما کامل نمودم و نعمتم را بر شما تکمیل کردم و اسلام را به عنوان دین، برای شما پسندیدم. عمر بن خطاب  فرمود: ما آن روز را می شناسیم و آن مکان را به یاد داریم که این آیه بر نبی اکرم   نازل شد. آن روز، جمعه بود و آنحضرت  در عرفات، ایستاده بود.

باب (۳۱): زکات از اسلام است

۴۳ ـ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عُبَیْدِ اللَّهِ  یَقُولُ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ  مِنْ أَهْلِ

 نَجْدٍ ثَائِرَ الرَّأْسِ یُسْمَعُ دَوِیُّ صَوْتِهِ وَلا یُفْقَهُ مَا یَقُولُ حَتَّى دَنَا فَإِذَا هُوَ

یَسْأَلُ عَنِ الإِسْلامِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ : «خَمْسُ صَلَوَاتٍ فِی الْیَوْمِ وَاللَّیْلَةِ».

 فَقَالَ: هَلْ عَلَیَّ غَیْرُهَا؟ قَالَ: «لا إِلا أَنْ تَطَوَّعَ». قَالَ رَسُولُ اللَّهِ :

«وَصِیَامُ رَمَضَانَ». قَالَ: هَلْ عَلَیَّ غَیْرُهُ؟ قَالَ: «لا إِلا أَنْ تَطَوَّعَ». قَالَ:

وَذَکَرَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ : «الزَّکَاةَ». قَالَ: هَلْ عَلَیَّ غَیْرُهَا؟ قَالَ: «لا إِلا أَنْ

تَطَوَّعَ». قَالَ: فَأَدْبَرَ الرَّجُلُ وَهُوَ یَقُولُ: وَاللَّهِ لا أَزِیدُ عَلَى هَذَا وَلا أَنْقُصُ.

 قَالَ رَسُولُ اللَّهِ : «أَفْلَحَ إِنْ صَدَقَ». (بخارى:۴۶)

ترجمه: از طلحه بن عبیدالله  روایت است که: شخصی از اهالی نجد با موهایی آشفته بسوی رسول الله  آمد. زمزمة صدای او شنیده می شد ولی قابل فهم نبود تا اینکه نزدیک آمد. آنگاه متوجه شدیم که در بارة اسلام می پرسد. رسول الله  فرمود: «در شبانه روز، پنج وعده نماز را الله تعالی فرض نموده است». آن شخص، پرسید: آیا غیر از این پنج نماز، نماز دیگری بر من فرض است؟ رسول اکرم  فرمود: «خیر، البته می توانی علاو ه برین پنج نماز، نماز نفل بخوانی». و بعد رسول الله  فرمود: «روزة رمضان نیز فرض است». آن شخص پرسید: آیا علاوه بر روزة رمضان، روزة دیگری بر من فرض است؟ رسول الله  فرمود: «خیر، مگر اینکه روزة نفل بگیری». راوی می گوید: بعد از آن، رسول الله  فرض بودن زکات را برای او بر شمرد. وآن شخص پرسید: آیا غیر از زکات، صدقة دیگری نیز فرض است؟ رسول الله  در جواب فرمود: «خیر، مگر اینکه صدقة نفلی بدهی». راوی می گوید: آن شخص با شنیدن این فرایض و واجبات، در حالی که بر می گشت، چنین می گفت: به خدا سوگند، نه بر اینها (واجبات) چیزی می افزایم ونه از آنها، چیزی کم می کنم. رسول الله  فرمود: «اگر راست می گوید، رستگار می شود».

باب (۳۲): تشییع جنازه از ایمان است

۴۴ ـ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ  أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ  قَالَ: «مَنِ اتَّبَعَ جَنَازَةَ مُسْلِمٍ إِیمَانًا

وَاحْتِسَابًا وَکَانَ مَعَهُ حَتَّى یُصَلَّى عَلَیْهَا وَیَفْرُغَ مِنْ دَفْنِهَا، فَإِنَّه یَرْجِعُ مِنَ

 الأَجْرِ بِقِیرَاطَیْنِ، کُلُّ قِیرَاطٍ مِثْلُ أُحُدٍ، وَمَنْ صَلَّى عَلَیْهَا ثُمَّ رَجَعَ قَبْلَ أَنْ

 تُدْفَنَ فَإِنَّهُ یَرْجِعُ بِقِیرَاطٍ». (بخارى:۴۷)

ترجمه: از ابو هریره  روایت است که رسول الله  فرمود: «هر کس، بحکم ایمان و به نیت اجر، در تشییع جنازة برادر مسلمانش، شرکت کند تا اینکه بر او نماز خوانده شود و دفن گردد، با دو قیراط اجر، برمی گردد. و هر قیراط، باندازة کوه احد است. و هر کس بعد از نماز بر میت، بر گردد، (یعنی تا دفن میت، صبر نکند) با یک قیراط اجر، برمی گردد».

باب (۳۳): ترس مؤمن از اینکه عملش نابود شود بدون اینکه خودش بداند

۴۵ ـ عن عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسَعُوْدٍ  :أَنَّ النَّبِیَّ  قَالَ: «سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ

وَقِتَالُهُ کُفْرٌ». (بخارى:۴۸)

ترجمه: عبدالله بن مسعود روایت می کند که نبی اکرم  فرمود: «فحش وناسزا گفتن به مسلمان، فسق است و جنگیدن با او،  کفر می باشد».

۴۶ ـ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ ِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ  خَرَجَ یُخْبِرُ بِلَیْلَةِ الْقَدْرِ،

 فَتَلاحَى رَجُلانِ مِنَ الْمُسْلِمِینَ فَقَالَ: «إِنِّی خَرَجْتُ لأُخْبِرَکُمْ بِلَیْلَةِ الْقَدْرِ،

وَإِنَّهُ تَلاحَى فُلانٌ وَفُلانٌ، فَرُفِعَتْ، وَعَسَى أَنْ یَکُونَ خَیْرًا لَکُمْ، الْتَمِسُوهَا فِی

السَّبْعِ وَالتِّسْعِ وَالْخَمْسِ». (بخارى:۴۹)

ترجمه: از عباده بن صامت  روایت است که: روزی، رسول الله  تشریف آورد که شب قدر را برای ما مشخص نماید. دراین اثنا، دو تن از مسلمانان سرگرم منازعه بایکدیگر بودند. آنحضرت فرمود: «بیرون آمدم تا شما را از شب قدر با خبر سازم. با دیدن دعوای این دو نفر، مطلب را  فراموش کردم. شاید این برای شما بهتر باشد. با وجود این، شب قدر را در هفتم، نهم و پنجم جستجوکنید». (البته اینجا منظور در دهة پایانی رمضان است) مترجم.

باب (۳۴): پرسش جبریل از پیامبر  دربارة ایمان، اسلام واحسان..

۴۷ ـ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ  قَالَ: کَانَ النَّبِیُّ  بَارِزًا یَوْمًا لِلنَّاسِ فَأَتَاهُ جِبْرِیلُ

 فَقَالَ: مَا الإِیمَانُ؟ قَالَ: «الإِیمَانُ أَنْ تُؤمِنَ بِاللَّهِ وَمَلائِکَتِهِ وَکُتُبِهِ وَبِلِقَائِهِ

 وَرُسُلِهِ، وَتُؤمِنَ بِالْبَعْثِ». قَالَ: مَا الإِسْلامُ؟ قَالَ: «الإِسْلامُ أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ

وَلا تُشْرِکَ بِهِ شَیْئًا، وَتُقِیمَ الصَّلاةَ، وَتُؤَدِّیَ الزَّکَاةَ الْمَفْرُوضَةَ، وَتَصُومَ

 رَمَضَانَ». قَالَ: مَا الإِحْسَانُ؟ قَالَ: «أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ کَأَنَّکَ تَرَاهُ، فَإِنْ لَمْ

تَکُنْ تَرَاهُ، فَإِنَّهُ یَرَاکَ». قَالَ: مَتَى السَّاعَةُ؟ قَالَ: «مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ

مِنَ السَّائِلِ، وَسَأُخْبِرُکَ عَنْ أَشْرَاطِهَا: إِذَا وَلَدَتِ الأَمَةُ رَبَّهَا، وَإِذَا تَطَاوَلَ

رُعَاةُ الإِبِلِ الْبُهْمُ فِی الْبُنْیَانِ، فِی خَمْسٍ لا یَعْلَمُهُنَّ إِلا اللَّهُ». ثُمَّ تَلا النَّبِیُّ : ]إِنَّ

اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ[ الآیَةَ، ثُمَّ أَدْبَرَ فَقَالَ: «رُدُّوهُ». فَلَمْ یَرَوْا شَیْئًا. فَقَالَ:

«هَذَا جِبْرِیلُ جَاءَ یُعَلِّمُ النَّاسَ دِینَهُمْ». (بخارى:۵۰)

ترجمه: از ابوهریره  روایت است که: روزی، رسول اکرم  در جمع اصحاب و یاران نشسته بود. شخصی سرزده وارد مجلس شد و از رسول الله  پرسید: ایمان یعنی چه؟
رسول الله  فرمود: «اعتقاد داشتن به وحدانیت الله، و بر وجود فرشتگان و به حقانیت معاد و به دیدار با الله در روز قیامت، و به حقانیت پیامبران». آن شخص، پرسید: اسلام یعنی چه؟ رسول اکرم  فرمود: «یعنی این که تنها خداوند عالم را پرستش کنی، شرک نورزی، نماز بخوانی، زکات اموالت را بپردازی و رمضان را روزه بگیری». آن شخص، پرسید: احسان یعنی چه؟ رسول الله  فرمود: «خداوند را چنان عبادت کن که گویی او را  می بینی و اگر (ایمان و استحضار تو چنان قوی نیست) که تو او را ببینی، با این تصور عبادت کن، که او تو را می بیند». آن شخص، سؤال کرد: قیامت کی خواهد آمد؟ رسول الله  فرمود: «در این مورد من داناتر از شما نیستم  البته علامات قیامت را برای شما خواهم گفت که بدین قرارند: ۱ـ  اینکه کنیز بی بی (خاتون) خود را بدنیا بیاورد (زمانی که دختران، مادران خود را امر و نهی کنند). اینکه چوپان ها و ساربانان شتران سیاه، در ساختن منازل بسیار مجلل از یکدیگر سبقت بگیرند». و فرمود: «اینکه تاریخ وقوع قیامت چه وقت است، از آن پنج چیزی است که غیر از الله، کسی دیگر آنرا نمی داند». سپس رسول الله   این آیه را تلاوت فرمود: ]إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ[ (بدرستیکه خداوند عز وجل دانا به روز قیامت است). وقتی آن شخص، برخاست و رفت. رسول اکرم  فرمود: «او را صدا کنید تا برگردد». مردم به دنبالش رفتند اما نشانی از وی ندیدند. آنگاه، رسول اکرم فرمود: «او جبرئیل بود و بخاطر این آمده بود که به مردم، احکام دین را بیاموزد».

باب (۳۵):فضیلت پرهیز از شبهات

۴۸ ـ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِیرٍ  یَقُولُ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ  یَقُولُ: «الْحَلالُ

بَیِّنٌ وَالْحَرَامُ بَیِّنٌ وَبَیْنَهُمَا مُشَبَّهَاتٌ لا یَعْلَمُهَا کَثِیرٌ مِنَ النَّاسِ، فَمَنِ اتَّقَى

الْمُشَبَّهَاتِ اسْتَبْرَأَ لِدِینِهِ وَعِرْضِهِ، وَمَنْ وَقَعَ فِی الشُّبُهَاتِ کَرَاعٍ یَرْعَى حَوْلَ

الْحِمَى یُوشِکُ أَنْ یُوَاقِعَهُ، أَلا وَإِنَّ لِکُلِّ مَلِکٍ حِمًى، أَلا إِنَّ حِمَى اللَّهِ فِی أَرْضِهِ

 مَحَارِمُهُ، أَلا وَإِنَّ فِی الْجَسَدِ مُضْغَةً، إِذَا صَلَحَتْ صَلَحَ الْجَسَدُ کُلُّهُ، وَإِذَا

 فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ کُلُّهُ، أَلا وَهِیَ الْقَلْبُ».

ترجمه: نعمان بن بشیر می گوید: شنیدم که رسول الله  فرمود: «حرام و حلال، هر دو واضح و آشکارند (مشخص هستند). و در میان حلال و حرام، امور مشتبهی وجود دارد که بسیاری از مردم، آنها را  را نمی دانند. هرکس، از آنها پرهیز کند، دین و ایمانش را حفاظت نموده است. و کسی که خود را با آنها بیالاید (از شبهات پرهیز نکند)، مانند کسی است که در حریم  چراگاه سلطان، دام های خود را بچراند و هر آن، احتمال دارد، وارد چراگاه سلطان بشوند. آگاه باشید! که هر پادشاه، حریمی دارد و حریم خداوند در روی زمین، محرمات او هستند.

بدانید که در بدن، عضوی وجود دارد که صلاح و فساد سایر اعضا، به صلاح و فساد آن، بستگی دارد و آن، قلب است».

باب (۳۶): پرداختن خُمس غنیمت، از ایمان است

۴۹ ـ عن ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِیَ الله عَنهُمَا قَالَ: إِنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَیْسِ لَمَّا أَتَوُا

النَّبِیَّ  قَالَ: «مَنِ الْقَوْمُ أَوْ مَنِ الْوَفْدُ»؟ قَالُوا: رَبِیعَةُ. قَالَ: «مَرْحَبًا بِالْقَوْمِ

أَوْ بِالْوَفْدِ غَیْرَ خَزَایَا وَلا نَدَامَى» فَقَالُوا: یَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّا لا نَسْتَطِیعُ أَنْ

نَأْتِیکَ إِلا فِی الشَّهْرِ الْحَرَامِ، وَبَیْنَنَا وَبَیْنَکَ هَذَا الْحَیُّ مِنْ کُفَّارِ مُضَرَ، فَمُرْنَا

بِأَمْرٍ فَصْلٍ نُخْبِرْ بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا، وَنَدْخُلْ بِهِ الْجَنَّةَ، وَسَأَلُوهُ عَنِ الأَشْرِبَةِ. فَأَمَرَهُمْ

بِأَرْبَعٍ وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ. أَمَرَهُمْ بِالإِیمَانِ بِاللَّهِ وَحْدَهُ قَالَ: «أَتَدْرُونَ مَا

الإِیمَانُ بِاللَّهِ وَحْدَهُ؟» قَالُوا: اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ: «شَهَادَةُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا

 اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَإِقَامُ الصَّلاةِ، وَإِیتَاءُ الزَّکَاةِ، وَصِیَامُ

رَمَضَانَ، وَأَنْ تُعْطُوا مِنَ الْمَغْنَمِ الْخُمُسَ»، وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ: عَنِ الْحَنْتَمِ،

 وَالدُّبَّاءِ، وَالنَّقِیرِ، وَالْمُزَفَّتِ، وَرُبَّمَا قَالَ: «الْمُقَیَّرِ» وَقَالَ: «احْفَظُوهُنَّ وَأَخْبِرُوا بِهِنَّ مَنْ وَرَاءَکُمْ». (بخارى:۵۳)

ترجمه: عبد الله بن عباس رضی الله عنهما می گوید: هنگامی که وفد قبیلة عبدقیس نزد رسول الله  آمد، رسول اکرم  پرسید: «شما از چه قوم و طایفه ای هستید»؟ گفتند: از طائفة ربیعه. رسول الله  فرمود: «بسیار خوش آمدید، امیدوارم از آمدنتان ناراحت و پشیمان نشوید». عرض کردند: ای پیامبر خدا! چون کفار طایفة مُضَر در مسیر ما قرار دارند، ما جز در ماههای حرام، نمی توانیم خدمت شما برسیم. بنابراین، رهنمودهای لازم را در اختیار ما قرار دهید تا ما آنها را به دیگران ابلاغ نماییم و موجب رستگاری ما نیز بشوند. سپس در مورد نوشیدنیهای حلال و حرام  از رسول الله  سؤال کردند. در مورد سؤال اول، رسول الله  آنها را از چهار چیز منع کرد و به چهار چیز امر فرمود. آنان را به ایمان آوردن به خدای یگانه دعوت نمود و فرمود: «آیا می دانید که ایمان آوردن به خدای یگانه یعنی چه»؟ حاضران در جواب گفتند: الله و رسولش بهتر می دانند. رسول الله  فرمود: «ایمان به الله عبارت است از:گواهی دادن به یگانگی خداوند و به رسالت محمد و برپاداشتن نماز و پرداختن زکات، و روزه گرفتن ماه مبارک رمضان و پرداخت خمس غنیمت». و در مورد سؤال دوم، آنها را از استفادة چهار چیز (ظرف) نهی کرد که عبارتند از: « خم، ظرف کدو، ظرف تنه درخت خرما و ظرف قیر اندود». (در آن زمان، این ظرفها مخصوص تهیه کردن شراب بودند). در پایان، آنحضرت  فرمود:«آنچه گفتم بخاطر بسپارید و به اطلاع دیگران برسانید».  

باب (۳۷):پاداش اعمال به نیت ها بستگی دارد

۵۰ ـ عَنْ عُمَرَ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ  قَالَ: «إنَّما الأَعْمَالُ بِالنِّیَّاتِ»، وَقَدْ

تَقَدَّمَ فِیْ أَوَّلِ الْکِتَابِ وَزَادَ هُنَا بَعْدَ قَوْلِهِ: «إنَّمَا لِکُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ

 کَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ فَهِجْرَتُهُ إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ» وسَرَدَ بَاقِیَ

الْحَدِیْثِ. (بخارى:۵۴)

ترجمه: از عمر روایت است که رسول الله  فرمود: « پاداش اعمال، به نیت ها بستگی دارد». این حدیث، در آغاز کتاب، ذکر گردید. البته در این حدیث، بعد از جملة «با هر کس، مطابق نیتش رفتار می شود»، این عبارت افزوده شده است که: «پس هر کس، درپی خوشنودی الله و رسولش باشد، خوشنودی الله و رسول، نصیب او خواهد شد».

۵۱ ـ عَنْ أَبِی مَسْعُودٍ  عَنِ النَّبِیِّ  قَالَ: «إِذَا أَنْفَقَ الرَّجُلُ عَلَى أَهْلِهِ

 یَحْتَسِبُهَا فَهُوَ لَهُ صَدَقَةٌ». (بخارى:۵۵)

ترجمه: از ابو مسعود   روایت است که نبی اکرم  فرمود: «اگر شخصی به نیت ثواب بر اهل و عیال خود انفاق کند، نفقة او صدقه محسوب می شود».

باب (۳۸):  پیامبر  فرمود: دین، خیر خواهی است

۵۲ ـ عَنْ جَرِیرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ  قَالَ: بَایَعْتُ رَسُولَ اللَّهِ  عَلَى إِقَامِ الصَّلاةِ،

وَإِیتَاءِ الزَّکَاةِ، وَالنُّصْحِ لِکُلِّ مُسْلِمٍ . (بخارى:۵۷)

ترجمه: جریر بن عبدالله  می گوید: با رسول الله  بر اقامة نماز، پرداخت زکات و خیر خواهی برای هر مسلمان، بیعت کردم.

۵۳ ـ عَنْ جَرِیرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ  قَالَ: أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّی أَتَیْتُ النَّبِیَّ  قُلْتُ:

أُبَایِعُکَ عَلَى الإِسْلامِ، فَشَرَطَ عَلَیَّ: «وَالنُّصْحِ لِکُلِّ مُسْلِمٍ» فَبَایَعْتُهُ عَلَى هَذَا. (بخارى:۵۸)

ترجمه: جریر بن عبد الله  می‏گوید: خدمت نبی اکرم  شرفیاب شده، عرض کردم: ای پیامبر گرامی! می خواهم با دست مبارک شما، بر اسلام، بیعت کنم. رسول الله  در کار بیعت بر اسلام، خیر خواهی و نصیحت مسلمانان را نیز شرط قرار داد. و من هم طبق آن شرایط، بیعت نمودم

باب (۱): چگونگی آغاز وحی بر رسول الله

اعمال به نیت ها بستگی دارند

۱ ـ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخطابِ  قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ  یَقُولُ: «إِنَّمَا الأَعْمَالُ

 بِالنِّیَّاتِ، وَإِنَّمَا لِکُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى، فَمَنْ کَانَتْ هِجْرَتُهُ إِلَى دُنْیَا یُصِیبُهَا أَوْ إِلَى

 امْرَأَةٍ یَنْکِحُهَا فَهِجْرَتُهُ إِلَى مَا هَاجَرَ إِلَیْهِ». (بخارى:۱)

ترجمه: عمربن خطاب  می گوید: از رسول الله  شنیدم که فرمود: «اعمال به نیت ها بستگی دارند و با هر کس، مطابق نیتش رفتار می شود. پس هر کس، به خاطر مقاصد دنیوی یا ازدواج با زنی، هجرت نماید، به دنیا دست می یابد و با آن زن، ازدواج می کند. در نتیجه، دستاورد هجرت هر کس، همان چیزی است که به خاطر آن، هجرت نموده است».

۲ ـ عَنْ عَائشَةَ أُمِّ الْمُوُمِنِینَ رَضِیَ اللَّه عَنْهَا: أَنَّ الْحَارِثْ بْنَ هِشَامٍ  سَأَلَ

 رَسُولَ اللَّهِ  فَقَالَ: یَا رَسُولَ اللَّهِ کَیْفَ یَأْتِیکَ الْوَحْیُ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ  :

«أَحْیَانًا یَأْتِینِی مِثلَ صَلْصَلَة الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَیَّ فَیُفْصَمُ عَنِّی وَقَدْ وَعَیْتُ عَنْهُ

مَا قَالَ، وَأَحْیَانًا یَتَمثَّلُ لِیَ الْمَلَکُ رَجُلاً فَیُکَلِّمُنِی فَأَعِی مَا یَقُولُ» قَالَتْ عَائشَة

 رَضِیَ اللَّه عَنْهَا: وَلَقَدْ رَأَیْتُهُ یَنْزِلُ عَلَیْهِ الْوَحْیُ فِی الْیَوْمِ الشَّدِیدِ الْبَرْدِ فَیَفْصِمُ

 عَنْهُ وَإِنَّ جَبِینَهُ لَیَتَفَصَّدُ عَرَقًا. (بخارى:۲)

 ترجمه: از ام الموُمنین؛ عایشه رضی الله عنها؛ روایت است که حارث ابن هشام از رسول الله  پرسید و گفت: یا رسول الله! وحی چگونه نازل می شود؟ رسول الله  فرمود: «گاهی مانند صدای زنگ (یعنی بصورت زمزمه) نازل می شود و این، سخت ترین نوع آنست. و پس از فراگرفتن وحی، این کیفیت، خاتمه پیدا می کند. گاهی هم فرشتة وحی، بصورت انسان می‏آید و با من سخن می گوید و من گفته هایش را حفظ می کنم». عایشه رضی ‏الله‏ عنها می‏گوید: در فصل زمستان و شدت سرما، شاهد نزول وحی بر آنحضرت  بودم. و در این هنگام، چون وحی تمام می شد، پیشانی رسول الله  خیس عرق می شد و از آن، عرق       می چکید.

۳ ـ عَنْ عَائشَةَ رَضِیَ الله عَنْهَا أَنَّهَا قَالَتْ: أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ  مِنَ الْوَحْیِ الرُّؤْیَا

الصَّالِحَةُ فِی النَّوْمِ، فَکَانَ لا یَرَى رُؤْیَا إِلا جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ، ثُمَّ حُبِّبَ

إِلَیْهِ الْخَلاءُ، وَکَانَ یَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ فَیَتَحَنَّتْ فِیهِ وَهُوَ التَّعَبُّدُ اللَّیَالِیَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ

قَبْلَ أَنْ یَنْزِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَیَتَزَوَّدُ لِذَلِکَ ثْمَّ یَرْجِعُ إِلَى خَدِیجَة فَیَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى

جَاءَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِی غَارِ حِرَاءٍ، فَجَاءَهُ الْمَلَکُ فَقَالَ: اقْرَأْ قَالَ: «مَا أَنَا بِقَارِئٍ»

قَالَ: «فَأَخَذَنِی فَغَطَّنِی حَتَّى بَلَغَ مِنِّی الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِی فَقَالَ: اقْرَأْ قُلْتُ: مَا أَنَا

 بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِی فَغَطَّنِی الثْانِیَة حَتَّى بَلَغَ مِنِّی الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِی فَقَالَ: اقْرَأْ

فَقُلْتُ: مَا أَنَا بِقَارِئٍ، فَأَخَذَنِی فَغَطَّنِی الثَالِثَةَ ثُمَّ أَرْسَلَنِی فَقَالَ: ]اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ

الَّذِی خَلَقَ خَلَقَ الإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّکَ الأَکْرَمُ[» فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ 

یَرْجُفُ فُوُادُهُ فَدَخَلَ عَلَى خَدِیجَةَ بِنْتِ خُوَیْلِدٍ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهَا فَقَالَ: «زَمِّلُونِی

زَمِّلُونِی» فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ لِخَدِیجَةَ وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ «لَقَدْ

خَشِیتُ عَلَى نَفْسِی» فَقَالَتْ خَدِیجَةُ: کَلاَّ وَاللَّهِ مَا یُخْزِیکَ اللَّهُ أَبَدًا، إِنَّکَ لَتَصِلُ

 الرَّحِمَ، وَتَحْمِلُ الْکَلَّ، وَتَکْسِبُ الْمَعْدُومَ، وَتَقْرِی الضَّیْفَ، وَتُعِینُ عَلَى نَوَائِبِ

الْحَقِّ. فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِیجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِالْعُزَّى

 ابْنَ عَمِّ خَدِیجَةَ، وَکَانَ امْرَأً قَدْ تَنَصَّرَ فِی الْجَاهِلِیَّة، وَکَانَ یَکْتُبُ الْکِتَابَ

الْعِبْرَانِیَّ، فَیَکْتُبُ مِنَ الإِنْجِیلِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ یَکْتُبَ، وَکَانَ شَیْخًا کَبِیرًا قَدْ

 عَمِیَ، فَقَالَتْ لَهُ خَدِیجَةُ: یَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنِ ابْنِ أَخِیکَ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ: یَا ابْنَ

 أَخِی مَاذَا تَرَى؟ فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ  خَبَرَ مَا رَأَى فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ: هَذَا النَّامُوسُ

 الَّذِی نَزَّلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى، یَا لَیْتَنِی فِیهَا جَذَعًا، لَیْتَنِی أَکُونُ حَیًّا إِذْ یُخْرِجُکَ

قَوْمُکَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ  : «أَوَمُخْرِجِیَّ هُمْ؟» قَالَ: نَعَمْ، لَمْ یَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ

بِمثْلِ مَا جِئْتَ بِهِ إِلا عُودِیَ وَإِنْ یُدْرِکْنِی یَوْمُکَ أَنْصُرْکَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا، ثُمَّ لَمْ

یَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّیَ وَفَتَرَ الْوَحْیُ. (بخاری:۳)

ترجمه: عایشه رضی ‏الله‏ عنها می‏گوید: نزول وحی بر رسول الله  به وسیلة خوا بها و رویاهای راستین، شروع شد. و آنچه را که رسول الله  در عالم رویا می دید، مانند روشنی صبح، تحقق پیدا می کرد. بعدها رسول الله  به عزلت و گوشه نشینی علاقه مند گردید و در غار حراء گوشه ‏نشین شد. و چندین شبانه روز بدون اینکه به خانه بیاید، در آنجا عبادت می کرد و هنگامی که توشه اش تمام می شد، به خانه می رفت و توشه بر می داشت. خدیجه رضی الله عنها توشة او را آماده می کرد. در یکی از روزها که در غار حراء مشغول عبادت پروردگارش بود، فرشته ای نزد او آمد و خطاب به وی گفت: بخوان. رسول الله  فرمود: «من خواندن نمی دانم». رسول الله   میفرماید: فرشته مرا در بغل گرفت و تا جایی که تحمل داشتم، فشرد و بعد مرا رها کرد و گفت: بخوان. گفتم: «خواندن  نمی دانم». فرشته برای بار دوم مرا در بغل گرفت و به اندازه ای فشرد که بیش از حد توان من بود. بعد مرا رها کرد و گفت: بخوان. گفتم: «خواندن نمی دانم». رسول الله  می فرماید: برای بار سوم مرا در بغل گرفت، فشرد و رها کرد و گفت: (بخوان بنام پروردگارت، او که انسان را از خون بسته آفرید ...) بعد از آن، رسول الله  در حالی که قلبش می لرزید نزد خدیجه رضی الله عنها رفت و گفت: «مرابپوشانید، مرا بپوشانید». حاضرین رسول الله  را پوشانیدند تا اینکه ترس و وحشتش بر طرف شد. سپس، ماجرا را برای خدیجه بازگو نمود و فرمود: «من نسبت به جان خود، احساس خطر می کنم». خدیجه رضی الله عنها گفت: خداوند هرگز تو را ضایع و نابود نخواهد کرد، زیرا شما پای بند صله رحم هستی، مستمندان را کمک می کنی، از مهمانان پذیرایی می نمایی و در راه حق، مشکلات را تحمل می کنی. بعد از آن، خدیجه رضی الله عنها او را نزد پسر عموی خود، ورقه بن نوفل برد. ورقه مردی مسیحی بود، انجیل را به لغت عبری می نوشت. و بزرگسال و نابینا بود. خدیجه به وی گفت: ای پسر عمو! از برادرزاده ات (محمد) بشنو که چه می گوید. ورقه خطاب به رسول الله  گفت: ای برادر زاده! بگو چه دیده ای؟ رسول الله  آنچه را که دیده بود شرح داد. ورقه بن نوفل گفت: این همان فرشته ای است که خداوند بر موسی فرو فرستاد. ای کاش! روزی که قومت تو را از شهر بیرون می کنند، من زنده و جوان می بودم. رسول الله  فرمود: «مگر آنان مرا از شهرم بیرون می‏کنند»؟ ورقه گفت: آری. پیامی را که تو  آورده ای، هیچ پیامبری نیاورده است مگر اینکه با او دشمنی کرده و او را از شهر اخراج کرده اند. اگر من تا آن زمان، زنده بمانم، با تمام وجود، تو را کمک خواهم کرد. متأسفانه پس از مدت کوتاهی، ورقه در گذشت و سلسلة جریان وحی نیز برای مدت معینی متوقف شد.

۴ ـ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِاللَّهِ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمَا وَهُوَ یُحَدِّثُ عَنْ فَتْرَةِ الْوَحْیِ فَقَالَ

فِیْ حَدِیْثِهِ: «بَیْنَا أَنَا أَمْشِی سَمِعْتُ صَوْتًا مِنَ السَّمَاءِ فَرَفَعْتُ بَصَرِی قِبَلَ السَّمَاءِ

 فَإِذَا الْمَلَکُ الَّذِی جَاءَنِی بِحِرَاءٍ قَاعِدٌ عَلَى کُرْسِیٍّ بَیْنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ

، فرُعِبتُ مِنْهُ فَجِئْتُ أَهْلِی فَقُلْتُ زَمِّلُوْنِیْ، زَمِّلُوْنِیْ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى: ]یَا أَیُّهَا

الْمُدَّثِّرُ قُمْ فَأَنْذِرْ[ إِلَى قَوْلِهِ: ]وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ[ فَحَمِیَ الْوَحْیُ وَتَتَابَعَ». (بخارى:۴)

ترجمه: از جابر بن عبدالله انصاری رضی الله عنهما روایت است که رسول الله  در حالی که دربارة فَترت (زمان انقطاع) وحی سخن می‏گفت، فرمود: «روزی، در مسیر راه، صدایی به گوشم رسید، سرم را بلند کردم، دیدم همان فرشته ای است که در غار حرا نزد من آمده بود. او روی کرسی ای که میان زمین و آسمان قرار داشت، نشسته بود. با دیدن آن صحنه، دچار ترس  شدم. به خانه برگشتم وگفتم: چادری روی من بیندازید». آنگاه این آیات از طرف پروردگار، نازل شد:

(ای کسی که بر خود چادر پیچیده ایی! برخیز و (مردم را از معصیت خدا)، برحذر دار و بزرگی و کبریایی پروردگارت را بیان کن و لباسهایت را پاکیزه نگاه دار. پلیدی ها و بت ها را رها کن). بعد از این، سلسله وحی ادامه یافت و  پی در پی، وحی نازل گشت.

۵ ـ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِی قَوْلِهِ تَعَالَى: ]لا تُحَرِّکْ بِهِ لِسَانَکَ لِتَعْجَلَ بِهِ[ قَالَ: کَانَ

 رَسُولُ اللَّهِ  یُعَالِجُ مِنَ التَّنْزِیلِ شِدَّةً، وَکَانَ مِمَّا یُحَرِّکُ شَفَتَیْهِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ:

فَأَنَا أُحَرِّکُهُمَا لَکُمْ کَمَا کَانَ رَسُولُ اللَّهِ  یُحَرِّکُهُمَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى: ]لا

تُحَرِّکْ بِهِ لِسَانَکَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَیْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ[ قَالَ: جَمْعُهُ لَکَ فِی صَدْرِکَ

وَتَقْرَأَهُ ]فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ[ قَالَ: فَاسْتمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ ]ثُمَّ إِنَّ عَلَیْنَا بَیَانَهُ[ ثُمَّ

إِنَّ عَلَیْنَا أَنْ تَقْرَأَهُ، فَکَانَ رَسُولُ اللَّهِ  بَعْدَ ذَلِکَ إِذَا أَتَاهُ جِبْرِیلُ اسْتَمَعَ فَإِذَا

 انْطَلَقَ جِبْرِیلُ قَرَأَهُ النَّبِیُّ  کَمَا قَرَأَهُ. (بخارى:۵)

ترجمه: ابن عباس رضی الله عنهما در مورد آیة ]لا تُحَرِّکْ بِهِ لِسَانَکَ لِتَعْجَلَ بِهِ[ می‏گوید: رسول الله  هنگام نزول وحی، مشقت فراوانی را متحمل می شد. منجمله آنحضرت   لب‏هایش را تکان می داد. ابن عباس رضی الله عنهما می گوید: من نیز لب هایم را همانطورکه رسول الله  تکان می داد، تکان می دهم (تا به شما نشان دهم که رسول الله   چگونه لب هایش را تکان می داد). آنگاه، خداوند این آیات را نازل فرمود: (ای محمد، هنگام نزول قرآن) شتابزده لبهایت را (برای فراگرفتن آن) تکان مده، زیرا جمع آوری قرآن و حفاظت و یاد دادن آن، بعهدة ما است. پس هنگامی که ما قرآن را خواندیم، (بعد) تو خواندن آنرا پیروی کن.سپس، توضیح و بیان قرآن نیز به عهدة ما است.

 ابن عباس رضی الله عنهما در تفسیر این آیات، می گوید: حفظ قرآن در سینه و یاد آوری آن به عهدة ما است. پس شما سکوت کنید و به آن، گوش فرا دهید. در پایان، این به عهده ما است که توانایی خواندن آنرا به شما عنایت نماییم.

بعد از نزول این آیات، هرگاه  جبرییل وحی می آورد، رسول الله   نخست گوش فرا می داد و پس از بازگشت جبرییل، آیات را آنگونه که نازل شده بود، تلاوت می کرد.

۶ ـ وَعَنْهُ رَضِیَ اللهُ عَنْهُمَا قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ  أَجْوَدَ النَّاسِ وَکَانَ أَجْوَدُ

 مَا یَکُونُ فِی رَمَضَانَ حِینَ یَلْقَاهُ جِبْرِیلُ وَکَانَ یَلْقَاهُ فِی کُلِّ لَیْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ

 فَیُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ  أَجْوَدُ بِالْخَیْرِ مِنَ الرِّیحِ الْمُرْسَلَةِ. (بخارى:۶)

ترجمه: همچنین ابن عباس رضی الله عنهما می گوید: رسول الله  سخاوتمندترین انسانها بود. و سخاوتمندتر از هر وقت، زمانی بود که در ماه رمضان، جبرئیل نزد ایشان می آمد. جبرئیل در تمام شب های رمضان، قرآن را با رسول خدا  تکرار می نمود. و آنحضرت  در پخش خیر و نیکی، از بادهای وزنده نیز سبقت میگرفت.

۷ ـ وَعَنْهُ رَضِیَ اللهُ عَنْهُمَا: أَنَّ أَبَا سُفْیَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَیْهِ

 فِی رَکْبٍ مِنْ قُرَیْشٍ وَکَانُوا تُجَّارًا بِالشَّامِ فِی الْمُدَّةِ الَّتِی کَانَ رَسُولُ اللَّهِ 

مَادَّ فِیهَا أَبَا سُفْیَانَ وَکُفَّارَ قُرَیْشٍ، فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِیلِیَاءَ فَدَعَاهُمْ وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ

الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ: أَیُّکُمْ أَقْرَبُ بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِی یَزْعُمُ أَنَّهُ

نَبِیٌّ، فَقَالَ أَبُو سُفْیَانَ: فَقُلْتُ: أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا فَقَالَ: أَدْنُوهُ مِنِّی وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ

 فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ: قُلْ لَهُمْ إِنِّی سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ،

 فَإِنْ کَذَبَنِی فَکَذِّبُوهُ، فَوَاللَّهِ لَوْلا الْحَیَاءُ مِنْ أَنْ یَأثْرُوا عَلَیَّ کَذِبًا لَکَذَبْتُ عَنْهُ. ثُمَّ کَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِی عَنْهُ أَنْ قَالَ: کَیْفَ نَسَبُهُ فِیکُمْ؟ قُلْتُ: هُوَ فِینَا ذُو

نَسَبٍ. قَالَ: فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْکُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ؟ قُلْتُ: لا. قَالَ: فَهَلْ کَانَ

مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِکٍ؟ قُلْتُ: لا. قَالَ: فَأَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاوُهُمْ؟ فَقُلْتُ

: بَلْ ضُعَفَاوُهُمْ. قَالَ: أَیَزِیدُونَ أَمْ یَنْقُصُونَ؟ قُلْتُ: بَلْ یَزِیدُونَ. قَالَ: فَهَلْ یَرْتَدُّ

أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِینِهِ بَعْدَ أَنْ یَدْخُلَ فِیهِ؟ قُلْتُ: لا. قَالَ: فَهَلْ کُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ

بِالْکَذِبِ قَبْلَ أَنْ یَقُولَ مَا قَالَ؟ قُلْتُ: لا. قَالَ: فَهَلْ یَغْدِرُ؟ قُلْتُ: لا وَنَحْنُ مِنْهُ

فِی مُدَّةٍ لا نَدْرِی مَا هُوَ فَاعِلٌ فِیهَا. قَالَ: وَلَمْ تُمْکِنِّی کَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِیهَا شَیْئًا

غَیْرُ هَذِهِ الْکَلِمَة قَالَ: فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ؟ قُلْتُ: نَعَمْ. قَالَ: فَکَیْفَ کَانَ قِتَالُکُمْ إِیَّاهُ؟

 قُلْتُ: الْحَرْبُ بَیْنَنَا وَبَیْنَهُ سِجَالٌ، یَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ. قَالَ: مَاذَا یَأْمُرُکُمْ؟ قُلْتُ:

یَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلا تُشْرِکُوا بِهِ شَیْئًا، وَاتْرُکُوا مَا یَقُولُ آبَاؤُکُمْ، وَیَأْمُرُنَا

 بِالصَّلاةِ وَالزَّکَاةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ، فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ: قُلْ لَهُ: سَأَلْتُکَ

 عَنْ نَسَبِهِ فَذَکَرْتَ أَنَّهُ فِیکُمْ ذُو نَسَبٍ، فَکَذَلِکَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِی نَسَبِ قَوْمِهَا،

 وَسَأَلْتُکَ: هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْکُمْ هَذَا الْقَوْلَ؟ فَذَکَرْتَ أَنْ لا. فَقُلْتُ: لَوْ کَانَ

أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ، لَقُلْتُ: رَجُلٌ یَأْتَسِی بِقَوْلٍ قِیلَ قَبْلَهُ، وَسَأَلْتُکَ: هَلْ

کَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِکٍ؟ فَذَکَرْتَ أَنْ لا، قُلْتُ: فَلَوْ کَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِکٍ

قُلْتُ: رَجُلٌ یَطْلُبُ مُلْکَ أَبِیهِ، وَسَأَلْتُکَ: هَلْ کُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْکَذِبِ قَبْلَ أَنْ

یَقُولَ مَا قَالَ؟ فَذَکَرْتَ أَنْ لا، فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ یَکُنْ لِیَذَرَ الْکَذِبَ عَلَى النَّاسِ

وَیَکْذِبَ عَلَى اللَّهِ، وَسَأَلْتُکَ: أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاوُهُمْ؟ فَذَکَرْتَ أَنَّ

ضُعَفَاءَهُمِ اتَّبَعُوهُ، وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ، وَسَأَلْتُکَ: أَیَزِیدُونَ أَمْ یَنْقُصُونَ؟ فَذَکَرْتَ

أَنَّهُمْ یَزِیدُونَ، وَکَذَلِکَ أَمْرُ الإِیمَانِ حَتَّى یَتِمَّ، وَسَأَلْتُکَ: أَیَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِینِهِ

بَعْدَ أَنْ یَدْخُلَ فِیهِ؟ فَذَکَرْتَ أَنْ لا، وَکَذَلِکَ الإِیمَانُ حِینَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ

الْقُلُوبَ، وَسَأَلْتُکَ: هَلْ یَغْدِرُ؟ فَذَکَرْتَ أَنْ لا، وَکَذَلِکَ الرُّسُلُ لا تَغْدِرُ،

وَسَأَلْتُکَ: بِمَا یَأْمُرُکُمْ؟ فَذَکَرْتَ أَنَّهُ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ وَلا تُشْرِکُوا

بِهِ شَیْئًا، وَیَنْهَاکُمْ عَنْ عِبَادَةِ الأَوْثَانِ، وَیَأْمُرُکُمْ بِالصَّلاة وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ، فَإِنْ

کَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَیَمْلِکُ مَوْضِعَ قَدَمَیَّ هَاتَیْنِ، وَقَدْ کُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ لَمْ

 أَکُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْکُمْ، فَلَوْ أَعْلَمُ أَنِّی أَخْلُصُ إِلَیْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ وَلَوْ کُنْتُ عِنْدَهُ

 لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ، تْمَّ دَعَا بِکِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ   الَّذِی بَعَثَ بِهِ دِحْیَةُ إِلَى

عَظِیمِ بُصْرَى فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِیْهِ:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ

مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِیمِ الرُّومِ سَلامٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى

 أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّی أَدْعُوکَ بِدِعَایَةِ الإِسْلامِ أَسْلِمْ تَسْلَمْ یُوُتِکَ اللَّهُ أَجْرَکَ مَرَّتَیْنِ فَإِنْ

 تَوَلَّیْتَ فَإِنَّ عَلَیْکَ إثْمَ الأَرِیسِیِّینَ وَ ]یَا أَهْلَ الْکِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى کَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَیْنَنَا

وَبَیْنَکُمْ أَنْ لا نَعْبُدَ إِلا اللَّهَ وَلا نُشْرِکَ بِهِ شَیْئًا وَلا یَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوْا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ[ .

قَالَ أَبُو سُفْیَانَ: فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ، وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْکِتَابِ، کثُرَ عِنْدَهُ

الصَّخَبُ، وَارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ، وَأُخْرِجْنَا، فَقُلْتُ لأَصْحَابِی حِینَ أُخْرِجْنَا: لَقَدْ

أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِی کَبْشَةَ إِنَّهُ یَخَافُهُ مَلِکُ بَنِی الأَصْفَرِ، فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَیَظْهَرُ

 حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَیَّ الإِسْلامَ، وَکَانَ ابْنُ النَّاطُورِ صَاحِبُ إِیلِیَاءَ، وَهِرَقْلَ أسقُفًّا

عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ یُحَدِّثْ أَنَّ هِرَقْلَ حِینَ قَدِمَ إِیلِیَاءَ أَصْبَحَ یَوْمًا خَبِیثَ النَّفْسِ،

 فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ: قَدِ اسْتَنْکَرْنَا هَیْئَتَکَ. قَالَ ابْنُ النَّاطُورِ: وَکَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً

یَنْظُرُ فِی النُّجُومِ فَقَالَ لَهُمْ حِینَ سَأَلُوهُ: إِنِّی رَأَیْتُ اللَّیْلَة حِینَ نَظَرْتُ فِی

النُّجُومِ، مَلِکَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ، فَمَنْ یَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الأُمَّةِ؟ قَالُوا: لَیْسَ یَخْتَتِنُ

إِلاَّ الْیَهُودُ، فَلا یُهِمَّنَّکَ شَأْنُهُمْ، وَاکْتُبْ إِلَى مَدَایِنِ مُلْکِکَ فَیَقْتُلُوا مَنْ فِیهِمْ مِنَ

 الْیَهُودِ، فَبَیْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِیَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِکُ غَسَّانَ، یُخْبِرُ

عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ  فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ: اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ

لا فَنَظَرُوا إِلَیْهِ فَحَدَّثوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ، وَسَأَلَهُ عَنِ الْعَرَبِ فَقَالَ: هُمْ یَخْتَتِنُونَ. فَقَالَ

 هِرَقْلُ: هَذَا مُلْکُ هَذِهِ الأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ، ثْمَّ کَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِیَة

، وَکَانَ نَظِیرَهُ فِی الْعِلْمِ، وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ فَلَمْ یَرِمْ حِمْصَ، حَتَّى أَتَاهُ

کِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ یُوَافِقُ رَأْیَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِیِّ ، وَأَنَّهُ نَبِیٌّ فَأَذِنَ هِرَقْلُ

لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِی دَسْکَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ، ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ، ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ: یَا

مَعْشَرَ الرُّومِ هَلْ لَکُمْ فِی الْفَلاحِ وَالرُّشْدِ، وَأَنْ یَثْبُتَ مُلْکُکُمْ، فَتُبَایِعُوا هَذَا النَّبِیَّ

فَحَاصُوا حَیْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الأَبْوَابِ فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ

نَفْرَتَهُمْ وَأَیِسَ مِنَ الإِیمَانِ، قَالَ: رُدُّوهُمْ عَلَیَّ وَقَالَ: إِنِّی قُلْتُ مَقَالَتِی آنِفًا أَخْتَبِرُ

بِهَا شِدَّتَکُمْ عَلَى دِینِکُمْ، فَقَدْ رَأَیْتُ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ فَکَانَ ذَلِکَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَ. (بخاری:۷)  

ترجمه: ابن عباس رضی الله عنهما می گوید: ابو سفیان بن حرب، برای من چنین حکایت کرد: هنگامیکه با کاروانی از تجار قریش، در شام بسر می بردم، هِرقل؛ پادشاه روم؛ سفیری را نزد من فرستاد و مرا به دربار خویش، فراخواند. (این جریان متعلق به دورانی است که رسول الله  با ابوسفیان و کفار قریش معاهده ای بسته بود). در ایلیا به دربار هرقل رسیدیم در حالیکه همه بزرگان وسرانِ روم نیز آنجا حضور داشتند. هرقل، مترجمِ خود را احضار نمود و خطاب به سرداران قریش، گفت: کدام یک از شما با کسی که مدعی نبوت است (پیامبر خدا) از لحاظ خویشاوندی نزدیک‏تر می باشد؟ ابوسفیان می‏گوید: گفتم: من از بستگان بسیار نزدیک او هستم. هرقل گفت: ابوسفیان را بگویید، تا در کنار من بنشیند و همراهانش را  پشت سر او بنشانید. سپس، به مترجم خود گفت: به همراهان او بگو: می‏خواهم در مورد کسی که در حجاز، ادعای نبوت کرده است، از ابوسفیان اطلاعاتی کسب کنم. اگر او (ابوسفیان) با من دروغ گفت، او را تکذیب کنید. ابوسفیان می‏گوید: اگر از همراهانم نمی ترسیدم که مرا متهم به دروغگوئی نمایند، حتماً علیه آنحضرت   دروغ می گفتم. نخست، هر قل از نسبش پرسید؟گفتم: او در میان ما، از نسب با لایی برخوردار است. سپس، پرسید: آیا غیر از او، کسی دیگر از میان شما ادعای نبوت کرده است؟ گفتم: خیر. گفت: آیا اَشراف و بزرگان از وی پیروی می کنند یا فقراء ومستضعفان؟ جواب دادم: مستضعفان. گفت: کسی از نیاکان وی، پادشاه بوده است؟ گفتم: خیر. پرسید: آیا پیروانش روز بروز بیشتر می شوند یا کمتر؟ گفتم: بیشتر می شوند. هرقل پرسید: آیا کسی که دین محمد را پذیرفته، بخاطر ناپسند شمردن دینش، دوباره منحرف شده است؟ گفتم: خیر. پرسید: آیا او پیمان شکنی می کند؟ گفتم: خیر، و در حال حاضر ما با وی پیمان صلحی بسته ایم و نمی دانیم چه خواهد کرد؟ ابوسفیان می گوید: جز جملة فوق، چیز دیگری نتوانستم علیه پیامبر بگویم. هرقل پرسید: آیا شما با وی جنگیده اید؟ گفتم: آری. پرسید: حاصل و نتیجة جنگ چگونه بوده است؟ گفتم: گاهی او پیروز شده و گاهی ما پیروز  شده ایم. هرقل پرسید: پیام او برای شما چیست؟ گفتم: این است که خدا را عبادت کنید، و به وحدانیت و یگانگی او ایمان داشته باشید، و از اعمال و عقاید شرک‏آمیزی که نیاکان شما داشته اند، دست‏ بردارید. علاوه بر این، ما را به اقامة نماز، راستگویی، صله رحم و پاکدامنی امر می کند. ابوسفیان می گوید: بعد از این، هرقل به مترجم خود گفت: به ابوسفیان بگو: من از نسب او پرسیدم، تو او را از لحاظ نسب از خود بهتر معرفی کردی. آری، هر پیامبری (که مبعوث شده) از والاترینِ نسب، در میان قوم خود، برخوردار بوده است. پرسیدم: از میان شما قبلاً کسی ادعای نبوت کرده است؟ جواب منفی دادی. اگر کسی قبلاً از شما ادعای نبوت کرده بود، می توا نستم بگویم او از همان مدعی قبلی تقلید می کند. پرسیدم: کسی از نیاکان او سلطان و پادشاه بوده است؟ گفتی خیر. اگر چنین می بود می توانستم بگویم که او مدعی میراث پدران خویش است. پرسیدم که او قبلاً عادت به دروغ گفتن داشته است؟ جواب دادی: خیر. یقین نمودم که کسی که با مردم دروغ نگفته است، نمی‏تواند دربارة الله، دروغ بگوید. سؤال شد: که پیروان او از ضعفا هستند یا از مستکبران؟ گفتی : از ضعفا هستند. آری، پیروان انبیای گذشته نیز از همین قشر بودند. سؤال شد: که پیروان او رو به افز ایش اند یا کاهش؟ گفتی که روزبروز زیاد می شوند. سؤال شد: کسی که به دین او گراییده است دوباره، بخاطر ناپسند شمردن دینش، منحرف شده است؟ جواب، منفی بود. یقیناً اصل ایمان چنین است وقتی که نور آن کامل شد، دیگر از بین نمی‏رود. سؤال شد: عهد شکنی کرده است؟ جواب، منفی بود. آری، هیچ پیامبری عهد شکنی نمی کند. سؤال شد: شما را به چه چیز فرا می خواند. گفتی: که ما را به پرستش الله، فرا می خواند و از شرک و بت پرستی، باز می دارد و به نماز، راستگویی، درستکاری و پا کدامنی دعوت می دهد. ابوسفیان می گوید: در پایان گفتگو، هرقل گفت: اگر آنچه را که گفتی، حقیقت داشته باشد، روزی فرا می رسد که همین جای پای مرا تصرف کند. همانا من می دانستم که چنین پیامبری ظهور خواهد کرد. اما نمی دانستم که او از میان شما خواهد بود. اگر می دانستم که می توانم با او ملاقات کنم، از هم اکنون، امور لازم را برای دیدار او ترتیب می دادم. اگر بتوانم او را دریابم شخصاً پاهای (مبارکش) را خواهم شست. بعد، هرقل نامه ای را که رسول الله   به وسیلة دحیه کلبی به حاکم بصره فرستاده بود و مخاطب آن هرقل بود، خواست و قرائت نمود. در آن نامه چنین نوشته شده بود:

بسم الله الرحمن الرحیم

از جانب محمد بنده و پیامبر خدا به هرقل پادشاه روم: سلام بر کسی که هدایت را برگزیند.  اما بعد: بدانید که من به اسلام دعوت می کنم. اگر دعوت اسلام را بپذیری، در امان خواهی بود و نزد خداوند پاداشی دو چندان خواهی داشت. و اگر (از قبول دعوت  من) روی بگردانی، گناه رعیت و زیردستانت برگردن تو خواهد بود. (ای اهل کتاب! بیایید بسوی چیزی که میان من و شما مشترک است. یعنی اینکه: بجز خدای یکتا، کسی را نپرستیم وچیزی با وی شریک نگردانیم. و هیچ یک از ما دیگری را بجای خداوند، پروردگار خود قرار ندهد. اگر روگردانی نمودند، بگویید: (ای اهل کتاب!) گواه باشید که ما مسلمانیم).

ابوسفیان می گوید: پس از اینکه هرقل، نامه را قرائت کرد و سخنانش به پایان رسید، شلوغ شد و همهمه ای بپا گردید. و ما را از آنجا بیرون کردند. من خطاب  به همراهانم گفتم: توجه کردید دین ابن ابی کبشه (محمد) چنان پیشرفت کرده که پادشاه زرد پوستان (روم) نیز از آن به وحشت افتاده است. ابوسفیان می گوید: مطمئن شدم که رسول الله  بر هرقل غالب خواهد شد، تا اینکه خداوند مرا مشرف به اسلام کرد.

 ابن ناطور؛ فرماندار ایلیا و رهبر مسیحیان شام؛ که از دوستان هرقل بود، حکایت می کند که: روزی، هرقل به ایلیا آمده بود، صبحدم با چهره ایی آشفته و پریشان از خواب برخاست. برخی از دوستان نزدیکش، به وی گفتند: ما تو را پریشان و ناراحت می بینیم؟ ابن ناطور میگوید: هرقل که در کَهانت، مهارت داشت و علم ستاره‏شناسی را خوب می دانست، در پاسخ آنها گفت: دیشب که به ستاره ها نظر انداختم، به این نتیجه رسیدم که پادشاهی که ختنه می‏کند، ظهور کرده و بازی را از دیگران برده است. و بعد، پرسید: از این امت، چه کسانی ختنه می‏کنند؟ حاضران جواب دادند: بجز یهود، کسی دیگر ختنه نمی کند. و از آنان، هیچ خوف و هراسی نداشته باش. و به تمام شهرهای مملکت خود فرمان صادر کن تا یهودی‏ها را بکشند و از بین ببرند.آنها در همین بحث و گفتگو بودند که شخصی از طرف پادشاه غسان، به دربار هرقل آورده شد. این شخص، دربارة رسول الله   خبر داد. هرقل دستور داد تا بررسی کنند که او ختنه شده است یا خیر؟ مأموران پس از بررسی لازم، گفتند: بلی، ختنه شده است. هرقل از آن شخص، پرسید: آیا عربها ختنه می کنند؟ وی پاسخ داد: بلی. با شنیدن این سخن، هرقل بلا فاصله گفت: محمد پادشاه این امت  است که ظهور کرده است .  و به یکی از دوستان خود که در رومیه بود و از نظر دانستن علم نجوم، هم ردیف او قرار داشت، نامه ای نوشت و او را از تمام ماجرا آگاه کرد. و خودش به طرف حمص، براه افتاد. اما هنوز از حمص بیرون نرفته بود که پاسخ نامه از طرف دوستش رسید. وی دربارة نبوت رسول الله  با اظهارات هرقل، اتفاق نظر داشت. هرقل سرداران روم را در قلعة حمص، جمع کرد و دستور داد که درهای آن را ببندند. درها بسته شد. سپس، هرقل آمد و به ایراد سخن پرداخت و گفت: ای اهالی روم! آیا می خواهید نقشی در رشد و کامیابی داشته باشید و سلطنت شما جاودان بماند؟ پس با این پیامبر، بیعت کنید. سرداران روم با شنیدن این خبر، مانند الاغ های وحشی بسوی دروازه ها فرار کردند اما دروازه ها بسته شده بود. وقتی هرقل، تنفرآنان را از ایمان آوردن مشاهده کرد و مأیوس شد، دستور داد تا همة آنان را احضار کنند. وقتی حاضر شدند، هرقل خطاب به آنان گفت: منظورم از این کار، آزمایش استواری و پایداری شما دربارة مذهب بود. که هم اکنون آن را ملاحظه کردم. ابوسفیان می‏گوید: با شنیدن این سخن، مردم هرقل را سجده کردند و از او خشنود شدند. این بود پایان داستان هرقل.

عقیده اسلام